⚡ Praca wyjścia i zjawisko fotoelektryczne

Kartkówka czwartek 21.05.2026 · fizyka · nauczycielka Ewa Strach
0% opanowane · zacznij od teorii

Cześć! 👋

Ta aplikacja przygotuje Cię do kartkówki z pracy wyjścia i zjawiska fotoelektrycznego. Nie musisz wcześniej znać fizyki — zacznij od Teorii, gdzie wszystko jest wytłumaczone od zera, z prostymi przykładami.

Jak się uczyć: idź po kolei od lewej → Teoria → Fiszki → Quiz → Symulacja → Obliczenia → Zadania. Każdy moduł można powtarzać aż do 100%. Postęp zapisuje się automatycznie.

Twoje moduły

📖 Teoria od podstaw

Słowniczek — 5 słów, które musisz znać

  • Foton — "paczka" energii niesiona przez światło. Im wyższa częstotliwość (bardziej fioletowe / UV), tym mocniejsza paczka.
  • Częstotliwość f — ile razy fala "pulsuje" w ciągu sekundy. Jednostka: Hz. Światło widzialne ≈ 4–7,5 · 10¹⁴ Hz.
  • Długość fali λ — dystans między "szczytami" fali. Związek z częstotliwością: c = λ · f.
  • Elektron — ujemnie naładowana cząsteczka, która siedzi w metalu. Żeby wyjść, potrzebuje energii.
  • Metal — materiał, w którym elektrony mogą swobodnie się poruszać, ale nie wyjść "za granicę" metalu bez odpowiedniej energii.

Praca wyjścia W

(z podręcznika, str. 190) "Praca wyjścia to energia, jaką trzeba dostarczyć elektronowi, aby został wyrwany z powierzchni metalu."

Analogia — bilet wstępu: Wyobraź sobie, że elektron siedzi w metalu jak w pokoju z bramką. Żeby wyjść, musi zapłacić "bilet" — to właśnie jest praca wyjścia W. Każdy metal ma inną cenę biletu. Sód (z naszego przykładu w książce) ma W = 2,75 eV.

Foton może "zapłacić" za ten bilet swoją energią. Jeśli energia fotonu jest wystarczająca — elektron wylatuje. Jeśli za mała — nic się nie dzieje.

Bilans energetyczny zjawiska fotoelektrycznego

(wzór z podręcznika, str. 190)

Ek = h · f − W
  • h · f — energia fotonu (h = stała Plancka, f = częstotliwość światła)
  • W — praca wyjścia metalu (energia "biletu")
  • Ek — energia kinetyczna elektronu po wyjściu z metalu (to, co zostanie z energii fotonu po zapłaceniu biletu)
Inaczej mówiąc: Energia fotonu MINUS bilet = prędkość elektronu po wyjściu. Im silniejszy foton (wyższa f), tym szybciej leci elektron po wyjściu.

Trzy możliwe przypadki (rys. A, B, C ze str. 190)

  • 🔴 Przypadek A: E_fot < W — foton ma za mało energii na bilet. Elektron NIE wychodzi. Nic się nie dzieje. Nawet bardzo jasne słabe światło nie pomoże!
  • 🟡 Przypadek B: E_fot = W — foton ma dokładnie tyle, ile kosztuje bilet. Elektron wylatuje, ale z Ek = 0 (bez "reszty"). To jest próg zjawiska.
  • 🟢 Przypadek C: E_fot > W — foton ma więcej niż kosztuje bilet. Elektron wylatuje z energią kinetyczną Ek = h·f − W.
Kluczowa pułapka! Liczy się energia JEDNEGO fotonu (czyli częstotliwość światła), nie jasność. Milion słabych fotonów nie "złoży się" na jeden silniejszy foton. Albo jeden foton ma wystarczającą energię — albo nic się nie dzieje.

Elektronowolt (eV) — jednostka energii dla mikroświata

(z podręcznika, str. 190) "Pracę wyjścia i energię fotonów można wyrazić w dżulach. Wówczas jednak musimy posługiwać się bardzo małymi ułamkami dżula. Dlatego wprowadzamy nową jednostkę — elektronowolt."

Analogia: Dżul jest jak metr — dobry do mierzenia stołu. Elektronowolt jest jak milimetr — dobry do mierzenia ziarnka piasku. Mierzymy tym, co pasuje do skali.
1 eV = 1,6 · 10−19 J

Definicja: 1 eV to energia, jaką uzyskuje 1 elektron przyspieszony napięciem 1 V.

Stałe i wzory — ściągawka

Stała Planckah = 4,14 · 10⁻¹⁵ eV·s
Prędkość światłac = 3 · 10⁸ m/s
Przelicznik energii1 eV = 1,6 · 10⁻¹⁹ J
Częstotliwość ze λf = c / λ
Energia fotonuE_fot = h · f
Bilans (główny wzór)Ek = h · f − W
Praca wyjścia sodu (z zadania w książce)W = 2,75 eV

Zjawisko fotochemiczne (wzmianka ze str. 191)

Światło może też wywoływać reakcje chemiczne — np. fotosynteza, klisza fotograficzna. To tzw. zjawisko fotochemiczne. Podobnie jak przy fotoelektrycznym, potrzebny jest foton o odpowiedniej (minimalnej) częstotliwości. Tylko wzmianka — nie pojawia się w obliczeniach na tej kartkówce.

🃏 Fiszki

Kliknij kartę, żeby zobaczyć odpowiedź. Jeśli umiesz — kliknij Umiem. Jeśli nie — Powtórz później i karta wróci na koniec kolejki. Cel: wszystkie 12 jako "Umiem".

Karta 1 z 12
—
—
0 z 12 opanowanych

✅ Quiz wielokrotnego wyboru

15 pytań, od łatwych do trudniejszych. Złe odpowiedzi wracają na koniec — cel to 15/15 zaliczonych.

0 z 15 zaliczonych
—

🧪 Symulacja — foton wybija elektron z sodu

Przesuń suwak długości fali i obserwuj, co się dzieje. Metal to sód (W = 2,75 eV) z przykładu w podręczniku. Zaliczysz moduł, gdy ukończysz 3 zadania.

—

🧮 Obliczenia

Wzory do użycia: E_k = h·f − W, f = c/λ, E_fot = h·f. Stałe zawsze widoczne poniżej. Po 3 błędnych próbach pokazuję rozwiązanie krok po kroku.

Stałe: h = 4,14·10⁻¹⁵ eV·s  |  c = 3·10⁸ m/s  |  1 eV = 1,6·10⁻¹⁹ J  |  Wsód = 2,75 eV
0 z 5 zrobionych

📚 Zadania z podręcznika

Zadanie 1 to dokładnie to samo, co jest na str. 191 Twojego podręcznika — przeprowadzimy je krok po kroku. Zadanie 2 to podobne ćwiczenie do samodzielnego rozwiązania.

0 z 2 zaliczonych